Phẫu Thuật Cắt Dịch Kính: Chỉ Định, Quy Trình Và Hiệu Quả Điều Trị 1 Số Bệnh Lý Võng Mạc

Phẫu thuật cắt dịch kính (vitrectomy) là một phương pháp điều trị quan trọng trong nhãn khoa, đặc biệt trong việc xử lý các bệnh lý về võng mạc. Tại Bệnh viện Mắt Hà Nội – Bắc Ninh, chúng tôi tự hào sở hữu hệ thống trang thiết bị hiện đại cùng công nghệ phẫu thuật tiên tiến, đội ngũ bác sĩ chuyên môn hàng đầu, trực tiếp thăm khám và phẫu thuật cho bệnh nhân.

Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu rõ khi nào cần phẫu thuật cắt dịch kính, quy trình thực hiện, hiệu quả điều trị cũng như những yếu tố ảnh hưởng đến kết quả lâu dài, giúp người bệnh có cái nhìn đầy đủ và chính xác trước khi quyết định điều trị.

1. Phẫu thuật cắt dịch kính là gì?

Trong nhãn khoa hiện đại, phẫu thuật cắt dịch kính là một trong những kỹ thuật vi phẫu quan trọng nhất, cho phép bác sĩ can thiệp trực tiếp vào các bệnh lý nằm sâu trong mắt, đặc biệt là dịch kính và võng mạc những cấu trúc quyết định thị lực trung tâm và ngoại vi.

Phẫu thuật cắt dịch kính là thủ thuật loại bỏ một phần hoặc toàn bộ dịch kính chất gel trong suốt nằm giữa thủy tinh thể và võng mạc nhằm tạo điều kiện xử lý các tổn thương võng mạc, hoàng điểm hoặc xuất huyết nội nhãn. Thông qua các dụng cụ vi phẫu siêu nhỏ, bác sĩ có thể quan sát rõ ràng đáy mắt, giải phóng lực kéo bất thường và phục hồi cấu trúc giải phẫu bên trong nhãn cầu.

Ngày nay, phẫu thuật cắt dịch kính không chỉ mang tính “giải cứu” trong các bệnh lý nặng mà còn đóng vai trò then chốt trong bảo tồn thị lực, hạn chế biến chứng mù lòa nếu được chỉ định và thực hiện kịp thời.

Không giống các phương pháp điều trị võng mạc ít xâm lấn như laser võng mạc hay tiêm nội nhãn, phẫu thuật cắt dịch kính là can thiệp phẫu thuật trực tiếp vào trong mắt. Phương pháp này được áp dụng khi các kỹ thuật bảo tồn không còn đủ hiệu quả hoặc khi tổn thương nằm sâu, phức tạp, cần xử lý triệt để cả về mặt giải phẫu và chức năng.

Bệnh viện Mắt Hà Nội – Bắc Ninh sử dụng hệ thống vi phẫu 23G, 25G, 27G để thực hiện phẫu thuật cắt dịch kính, giúp giảm thiểu xâm lấn, cải thiện khả năng phục hồi thị lực nhanh chóng và hiệu quả.

2. Khi nào cần phẫu thuật cắt dịch kính?

Không phải mọi bệnh lý võng mạc đều cần phẫu thuật cắt dịch kính. Chỉ định được đặt ra khi tình trạng bệnh có nguy cơ gây tổn thương thị lực nghiêm trọng hoặc không thể kiểm soát bằng các phương pháp điều trị khác.

2.1. Xuất huyết dịch kính

Xuất huyết dịch kính xảy ra khi máu tràn vào buồng dịch kính, che khuất trục nhìn và khiến thị lực giảm đột ngột. Trong các trường hợp xuất huyết nhiều, kéo dài hoặc tái phát, phẫu thuật cắt dịch kính giúp loại bỏ máu đông, làm sạch môi trường nội nhãn và xử lý nguyên nhân gây chảy máu.

2.2. Bong võng mạc

Bong võng mạc là tình trạng cấp cứu nhãn khoa. Phẫu thuật cắt dịch kính cho phép giải phóng lực kéo dịch kính, áp sát võng mạc trở lại vị trí sinh lý và kết hợp các kỹ thuật cố định võng mạc như laser hoặc bơm khí/dầu silicone để duy trì kết quả.

2.3. Lỗ hoàng điểm, màng trước võng mạc

Ở các bệnh lý vùng hoàng điểm, dịch kính có thể tạo lực kéo bất thường làm giảm thị lực trung tâm. Phẫu thuật cắt dịch kính giúp bóc tách màng bất thường, giải phóng lực kéo và tạo điều kiện cho hoàng điểm phục hồi cấu trúc.

2.4. Biến chứng võng mạc do tiểu đường

Trong bệnh võng mạc đái tháo đường giai đoạn nặng, phẫu thuật cắt dịch kính thường được chỉ định khi có xuất huyết kéo dài, bong võng mạc co kéo hoặc phù hoàng điểm không đáp ứng điều trị nội khoa.

3. Nguyên lý và công nghệ trong phẫu thuật cắt dịch kính

Sự phát triển của công nghệ vi phẫu đã giúp phẫu thuật cắt dịch kính trở nên an toàn hơn, chính xác hơn và giảm đáng kể sang chấn cho mắt.

3.1. Hệ thống vi phẫu 23G, 25G, 27G

Các hệ thống vi phẫu hiện đại sử dụng dụng cụ có đường kính rất nhỏ (23G, 25G hoặc 27G), cho phép tạo đường mổ tối thiểu, ít chảy máu, giảm viêm và rút ngắn thời gian hồi phục sau mổ.

3.2. Cơ chế hút, cắt, chiếu sáng nội nhãn

Trong phẫu thuật cắt dịch kính, các thao tác hút và cắt dịch kính được kiểm soát chính xác bằng máy vi phẫu chuyên dụng, kết hợp hệ thống chiếu sáng nội nhãn giúp bác sĩ quan sát rõ từng cấu trúc võng mạc. Nhờ đó, các tổn thương được xử lý chính xác, hạn chế tối đa ảnh hưởng đến mô lành xung quanh.

4. Quy trình phẫu thuật cắt dịch kính

Để phẫu thuật cắt dịch kính đạt hiệu quả cao và đảm bảo an toàn tối đa cho người bệnh, quy trình thực hiện cần tuân thủ nghiêm ngặt các bước thăm khám, đánh giá và can thiệp theo tiêu chuẩn chuyên khoa võng mạc.

4.1. Khám tiền phẫu: OCT, siêu âm, chụp mạch

Trước khi chỉ định phẫu thuật, người bệnh sẽ được thăm khám toàn diện bằng các phương tiện chẩn đoán hình ảnh hiện đại như:

• OCT (chụp cắt lớp võng mạc): đánh giá cấu trúc hoàng điểm, tình trạng phù, màng trước võng mạc, lỗ hoàng điểm.
• Siêu âm nhãn cầu: khảo sát võng mạc trong trường hợp môi trường trong suốt bị che khuất bởi xuất huyết dịch kính.
• Chụp mạch huỳnh quang: xác định vùng thiếu máu, tân mạch, rò rỉ mạch trong bệnh lý võng mạc đái tháo đường.

Các kết quả này giúp bác sĩ xác định chính xác nguyên nhân, mức độ tổn thương và lập kế hoạch phẫu thuật cắt dịch kính phù hợp cho từng bệnh nhân.

4.2. Các bước tiến hành phẫu thuật

Phẫu thuật cắt dịch kính được thực hiện trong phòng mổ vô trùng với hệ thống vi phẫu hiện đại, bao gồm các bước cơ bản:

• Tạo các đường rạch nhỏ trên củng mạc để đưa dụng cụ vi phẫu vào buồng dịch kính.
• Tiến hành cắt và hút dịch kính bị đục, xuất huyết hoặc gây co kéo.
• Xử lý tổn thương võng mạc như bóc màng, đóng lỗ hoàng điểm, laser nội nhãn.
• Bơm khí hoặc dầu silicone (nếu cần) để ép võng mạc áp sát và duy trì hình dạng nhãn cầu.
• Kết thúc phẫu thuật và kiểm tra độ ổn định của nhãn áp, võng mạc.

4.3. Thời gian mổ và phương pháp gây tê

Thời gian phẫu thuật cắt dịch kính thường kéo dài từ 30 phút đến 2 giờ, tùy mức độ phức tạp của bệnh lý. Phần lớn các ca được thực hiện dưới gây tê tại chỗ hoặc gây tê cạnh nhãn cầu, giúp người bệnh tỉnh táo, giảm nguy cơ so với gây mê toàn thân, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc có bệnh nội khoa kèm theo.

5. Hiệu quả điều trị và tiên lượng thị lực

Phẫu thuật cắt dịch kính không chỉ nhằm xử lý tổn thương về mặt giải phẫu mà còn hướng đến mục tiêu quan trọng nhất là bảo tồn và cải thiện thị lực cho người bệnh.

5.1. Mục tiêu giải phẫu

Mục tiêu hàng đầu của phẫu thuật cắt dịch kính là:

• Làm sạch môi trường dịch kính.
• Giải phóng lực kéo bất thường.
• Áp lại võng mạc vào vị trí sinh lý.
• Ổn định cấu trúc hoàng điểm và các lớp võng mạc.

Khi đạt được sự phục hồi giải phẫu tốt, nguy cơ tiến triển bệnh và biến chứng lâu dài sẽ giảm đáng kể.

5.2. Khả năng phục hồi thị lực theo từng bệnh lý

Tiên lượng thị lực sau phẫu thuật cắt dịch kính phụ thuộc vào nguyên nhân và thời điểm can thiệp:

• Xuất huyết dịch kính đơn thuần: thị lực có thể phục hồi rõ rệt sau khi môi trường trong suốt được làm sạch.
• Bong võng mạc: nếu được mổ sớm, thị lực có thể cải thiện tốt; trường hợp bong lâu ngày, tổn thương hoàng điểm thì mức hồi phục hạn chế hơn.
• Lỗ hoàng điểm, màng trước võng mạc: thị lực trung tâm thường cải thiện dần sau vài tuần đến vài tháng.
• Bệnh võng mạc tiểu đường: mục tiêu chủ yếu là ổn định và ngăn mất thị lực tiến triển, mức phục hồi tùy giai đoạn bệnh.

6. Các nguy cơ và biến chứng có thể gặp

Mặc dù là phẫu thuật an toàn với tỷ lệ thành công cao, phẫu thuật cắt dịch kính vẫn có thể đi kèm một số nguy cơ nhất định, đòi hỏi theo dõi chặt chẽ sau mổ.

6.1. Tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể thứ phát

Sau phẫu thuật, một số bệnh nhân có thể gặp tăng nhãn áp tạm thời hoặc tiến triển đục thủy tinh thể nhanh hơn, đặc biệt ở người lớn tuổi. Các tình trạng này thường được kiểm soát tốt bằng thuốc hoặc phẫu thuật bổ sung khi cần.

6.2. Nhiễm trùng nội nhãn (hiếm)

Nhiễm trùng nội nhãn là biến chứng rất hiếm gặp nhưng nghiêm trọng. Việc tuân thủ quy trình vô khuẩn nghiêm ngặt và dùng thuốc kháng sinh dự phòng giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ này.

6.3. Bong võng mạc tái phát

Trong một số trường hợp bệnh lý phức tạp, võng mạc có thể bong trở lại sau phẫu thuật. Người bệnh cần tái khám định kỳ để phát hiện sớm và can thiệp kịp thời nếu có dấu hiệu bất thường.

7. Chăm sóc và theo dõi sau phẫu thuật cắt dịch kính

Sau phẫu thuật cắt dịch kính, việc chăm sóc đúng cách và theo dõi sát sao đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì kết quả điều trị, hạn chế biến chứng và tối ưu khả năng phục hồi thị lực.

7.1. Tư thế đầu (nếu bơm khí hoặc dầu silicone)

Trong một số trường hợp phẫu thuật cắt dịch kính có bơm khí hoặc dầu silicone nội nhãn, bác sĩ sẽ hướng dẫn người bệnh giữ tư thế đầu đặc biệt trong những ngày đầu sau mổ. Việc tuân thủ đúng tư thế giúp:

• Võng mạc áp sát tốt hơn vào thành nhãn cầu
• Tăng hiệu quả đóng lỗ hoàng điểm hoặc vùng bong võng mạc
• Giảm nguy cơ bong võng mạc tái phát

Thời gian và tư thế cụ thể sẽ được cá nhân hóa theo từng bệnh lý và phương pháp phẫu thuật.

7.2. Lịch tái khám và theo dõi OCT

Sau phẫu thuật cắt dịch kính, người bệnh cần tái khám định kỳ theo lịch hẹn để:

• Đo nhãn áp
• Kiểm tra tình trạng võng mạc và hoàng điểm
• Theo dõi hình ảnh OCT nhằm đánh giá quá trình hồi phục cấu trúc võng mạc

Việc theo dõi lâu dài giúp phát hiện sớm các biến đổi bất thường và can thiệp kịp thời nếu cần.

8. So sánh phẫu thuật cắt dịch kính với các phương pháp điều trị khác

Phẫu thuật cắt dịch kính không phải lúc nào cũng là lựa chọn đầu tay. Trong thực hành lâm sàng, bác sĩ sẽ cân nhắc giữa nhiều phương pháp điều trị khác nhau tùy mức độ bệnh.

8.1. Phẫu thuật cắt dịch kính và tiêm nội nhãn

Hai phương pháp Phẫu thuật cắt dịch kính và tiêm nội nhãn

• Tiêm nội nhãn: phù hợp với các bệnh lý võng mạc giai đoạn sớm như phù hoàng điểm, tân mạch, bệnh võng mạc đái tháo đường chưa biến chứng nặng.
• Phẫu thuật cắt dịch kính: được chỉ định khi có xuất huyết dịch kính, co kéo võng mạc, bong võng mạc hoặc khi điều trị nội khoa không còn hiệu quả.

8.2. Phẫu thuật cắt dịch kính và laser võng mạc

• Laser võng mạc giúp kiểm soát tân mạch, ngăn biến chứng tiến triển.
• Cắt dịch kính cần thiết khi tổn thương đã gây ảnh hưởng cấu trúc, xuất huyết hoặc kéo võng mạc.

Hai phương pháp này thường bổ trợ lẫn nhau thay vì thay thế hoàn toàn.

8.3. Khi nào cần phối hợp đa phương thức

Trong nhiều bệnh lý phức tạp như võng mạc tiểu đường tăng sinh, bác sĩ có thể phối hợp tiêm nội nhãn, laser, phẫu thuật cắt dịch kính nhằm đạt hiệu quả điều trị tối ưu và lâu dài.

9. Phẫu thuật cắt dịch kính tại cơ sở chuyên khoa mắt

Do tính chất phức tạp và yêu cầu kỹ thuật cao, phẫu thuật cắt dịch kính cần được thực hiện tại các cơ sở chuyên khoa mắt uy tín, đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn an toàn.

9.1. Tiêu chuẩn phòng mổ vô trùng

Phòng mổ nhãn khoa phải đạt chuẩn vô khuẩn nghiêm ngặt, trang bị hệ thống vi phẫu hiện đại, máy cắt dịch kính thế hệ mới và hệ thống kiểm soát nhiễm khuẩn chặt chẽ.

9.2. Vai trò của phẫu thuật viên chuyên sâu võng mạc

Kết quả của phẫu thuật cắt dịch kính phụ thuộc lớn vào kinh nghiệm và chuyên môn của bác sĩ phẫu thuật võng mạc dịch kính. Việc xử lý chính xác từng thao tác giúp giảm biến chứng và nâng cao tiên lượng thị lực.

9.3. Địa chỉ phẫu thuật cắt dịch kính uy tín

Một trong những địa chỉ được nhiều bệnh nhân tin tưởng trong điều trị các bệnh lý võng mạc là Bệnh viện Mắt Hà Nội- Bắc Ninh, với hệ thống trang thiết bị hiện đại và đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm.

Thông tin liên hệ:

• Địa chỉ: Lô 4 Đường Hùng Vương, Phường Bắc Giang, Bắc Ninh
• Hotline: 098 842 88 68
• Website: https://mf627.techfindme.xyz/
• Email: benhvienmathanoibacninh@gmail.com

Kết luận

Phẫu thuật cắt dịch kính là phương pháp điều trị quan trọng trong nhãn khoa hiện đại, đặc biệt đối với các bệnh lý võng mạc phức tạp có nguy cơ gây mất thị lực nghiêm trọng. Khi được chỉ định đúng, thực hiện tại cơ sở chuyên khoa uy tín và tuân thủ chăm sóc hậu phẫu, phẫu thuật cắt dịch kính không chỉ giúp ổn định cấu trúc võng mạc mà còn mang lại cơ hội cải thiện và bảo tồn thị lực lâu dài cho người bệnh.